IEC 61000-4-30 açısından Class A, Class S ve eski Class B, ölçüm cihazının yalnızca doğruluğunu değil; ölçüm metodunu, zaman agregasyonunu, olayların nasıl tespit edildiğini ve farklı cihazların sonuçlarının ne ölçüde karşılaştırılabilir olduğunu ifade eder. Güncel yaklaşımda esas sınıflar Class A ve Class S'dir. Class B artık güncel standartta yer almayan eski bir sınıftır.

Kısa karşılaştırma

Class A'nın temel amacı, farklı üreticilerin cihazları aynı noktada aynı olayı ölçtüğünde tekrarlanabilir ve karşılaştırılabilir sonuçlar elde etmektir. Class S'te ise doğruluk gereksinimleri gevşetilir ve istatistiksel/saha araştırması tipi ölçümler ön plana çıkar.

1. Class A

A = Advanced

En önemli sınıftır. Enerji kalitesi konusunda ölçüm sonucunun kanıt niteliğinde, tekrarlanabilir veya farklı analizörlerle karşılaştırılabilir olması gerekiyorsa Class A hedeflenir.

Class A'da sadece "±%x doğruluk" söz konusu değildir. IEC, ölçümün nasıl yapılacağını da belirler.

Örneğin şu parametrelerin ölçüm metodolojisi standardize edilir:

• Şebeke frekansı
• Besleme gerilimi büyüklüğü
• Voltage dip / sag
• Voltage swell
• Kesintiler
• Gerilim dengesizliği
• Harmonikler
• İnterharmonikler
• THD
• Flicker
• Rapid Voltage Change (RVC)
• Şebeke sinyalleşmesi

Class A için bu büyüklüklerin ölçülmesi ve işlenmesi IEC tarafından belirlenen yöntemlere tabidir.

Örneğin 50 Hz sistemde

Temel kısa RMS agregasyonu: 10 periyot ≈ 200 ms

60 Hz sistemde ise: 12 periyot ≈ 200 ms

Daha sonra daha uzun agregasyon seviyeleri oluşturulur. Class A'da tipik yapıda:

50 Hz, 10 cycle (200 ms), 150 cycle (3 sn), 10 dakika, 2 saat lik ortalamalar dikkate alınır.

60 Hz'de karşılıkları 12 ve 180 çevrimdir. Class A ayrıca zaman bazlı agregasyonların belirli mutlak zaman sınırlarına oturtulmasına ilişkin gereklilikler getirir.

Dolayısıyla Class A'nın önemli avantajlarından biri:

"Aynı noktayı iki farklı uyumlu cihazla ölçtüğümde neden farklı sonuç elde ettim?"

sorununu mümkün olduğunca ortadan kaldırmasıdır.

ClassA sertifikası; standartları uluslararası komisyonlar tarafından belirlenmiş olan enerji kalitesi ölçüm teknik ve metodlarına uygun ölçüm yaptığı akredite kuruluşlar tarafından test edilerek sertifikalandırılmış enerji kalite analizörlerine verilen bir belgedir. Bu testleri akredite kuruluşlar yapmak zorundadırlar. Bu sertifikanın amacı, enerji kalitesini ölçen tüm cihazların bir olay olduğunda aynı değeri göstermesidir. Şöyleki;

Elimizde iki farklı enerji kalite analizörü olsun, birisi her bir dalga periyodundan (20 msn) RMS gerilimi hesaplasın, diğeri ise 3 periyodda (60 msn) bir RSM gerilimi hesaplasın. Eğer bu iki cihaz aynı yere bağlı ise bir kısa devre olduğunda gerilimin ulaştığı dip değeri örneğin ilk cihaz 400V nominal üzerinden 250V olarak görürse, 3 periyodda bir RMS hesaplayan cihaz 300V (örneğin) seviyelerinde görecektir. ClassA sertifikası ile bu gibi farklı marka ve teknolojideki cihazların hepsi ölçümleri aynı sonucu verecek şekilde yapılandırmak zorundadırlar.

Ancak burada şunu unutmamak lazım. ClassA demek en iyi ölçüm yapan cihazı aldınız demek değildir. Adı ClassA olmasına rağmen belki daha iyi ölçüm yapabilecek cihazınız olsa bile cihaz ClassA uymak için köreltilmiştir. Şöyleki;

ClassA ya göre; gerilim için RMS hesaplama periyodu her her 10 periyodda birdir. Dolayısı ile bu 10 periyod içinde gerilim değeri 400V nominal üzerinden bir periyodda 1000V seviyesine çıksa, diğer 9 periyodda RMS değeri 400V olsa bile okuyacağınız voltaj pik değeri (1000+9x400)/10 = 460V olacaktır. Aslında 1000V luk bir darbe görmenize rağmen siz bunu 460V olarak görürsünüz. Dolayısı ile ClassA lı bir chaz aldığınızda en iyi olanı değil sadece standartlaştırılmış bir cihaz almış olursunuz.

2. Class S

S = Survey

Class S genellikle sürekli enerji kalitesi izleme veya bir tesisin genel PQ durumunu görmek için düşünülür.

Class A'ya göre:

• Doğruluk şartları daha gevşektir,
• Bazı ölçümlerde gereksinimler azaltılmıştır,
• Farklı cihazların sonuçlarının birebir karşılaştırılabilir olması temel hedef değildir.

Örneğin bir fabrikada:

"Son 6 ayda kaç adet voltage dip oluştu?"

"THD genel olarak nasıl değişiyor?"

"Bu panoda enerji kalitesi problemi var mı?"

gibi trend ve survey amaçlı sorular için Class S çoğu uygulamada yeterli olabilir.

Ama:

"Dağıtım şirketinin gerilimi sözleşmedeki şartları sağlamadı ve fabrikamız bundan dolayı durdu."

gibi taraflar arasında uyuşmazlığa dönüşebilecek bir durumda Class A çok daha anlamlıdır. Class A özellikle düzenlenmiş inceleme, sözleşmesel doğrulama ve sonuçların itiraz konusu olabileceği durumlar için tercih edilir.

3. Class B

Burada önemli bir detay var.

Class B artık güncel sınıflandırmada kullanılmıyor.

IEC 61000-4-30'un ilk sürümlerinde Class B bulunuyordu. Bunun önemli amaçlarından biri, standart yayımlandığında piyasadaki birçok mevcut PQ cihazını doğrudan geçersiz hale getirmemekti. Class B'de ölçüm yöntemi ve doğruluk özelliklerinin önemli kısmının üretici tarafından cihaz dokümanında tanımlanmasına izin veriliyordu. 3. baskı ile Class B kaldırıldı.

Mühendislik açısından asıl fark

Kritik nokta şu:

Class A'yı "daha hassas sayaç", Class S'yi "daha az hassas sayaç" şeklinde düşünmek eksik olur.

Doğru yaklaşım:

Algoritma + zamanlama + agregasyon + event detection + measurement uncertainty birlikte değerlendirilmesidir. Class A'nın farklı cihazlar arasında karşılaştırılabilirlik sağlamasının nedeni de budur.

Pratik seçim

Bir enerji analizörü / power quality meter için şartname hazırlıyorsanız ve amacınız enerji kalitesi olaylarının doğru bir şekilde kaydedilmesi ve raporlaması ise;

Class A seçilmelidir:

• EN 50160 compliance raporlaması gerekiyorsa,
• dağıtım şirketi ile müşteri arasındaki PQ uyuşmazlıklarında,
• voltage sag/dip olayının kaynağını araştırmada,
• resmi veya sözleşmesel raporlama yapılıyorsa,
• farklı cihazların sonuçlarının karşılaştırılması gerekiyorsa,
• ölçüm sonucunun sonradan sorgulanma ihtimali yüksekse.

Class S yeterli olabilir:

• fabrikada sürekli PQ monitoring, (İç kullanım ve izleme)
• alarm/trend takibi,
• harmonik seviyelerinin genel izlenmesi,
• problemli bölgelerin ön taraması,
• yüzlerce noktaya ekonomik şekilde PQ meter kurulması.

Class B:

Artık kullanılmıyor.

IEC 61000-4-30 ≠ cihaz test standardında bir cihaz tercih edecekseniz;

Bir cihaz için sadece katalogda**"IEC 61000-4-30 Class A"** yazmasını görmekle yetinmemek gerekir. Class A'nın uygunluk/test çerçevesinde IEC 62586-1 ve özellikle IEC 62586-2 de önemlidir; IEC 62586-2, IEC 61000-4-30 Class A uygunluğu için test ve belirsizlik gereklilikleriyle ilişkilidir.

Özet:
Class A = delil/karşılaştırılabilir ölçüm,

Class S = izleme/survey,

Class B = eski/obsolete sınıf.

Peki ne yapmak lazım.

1- Eğer amacınız öncelikle enerji tüketimleri, reaktif güç tüketimleri, harmonikler gibi parametreleri ölçüp kaydetmek ise; sandart bir analizör almanız yeterli olacaktır. Portatif ve pano tipi analizörler

2- Eğer müşteriniz veya kendiniz için yukarıdakilere ek olarak mili saniyelik (msn) lik gerilim-akım olaylarını dalga formları ile birlikte ölçmek, kaydetmek ve elektrik üretim-iletim-dağıtım şirketlerine raporlamak istiyorsanız ClassA lı bir cihaz almanızı öneririz. ClassA'lı ürünleri genellikle enerji üretim, iletim, dağıtım şirketlerindeki elektrik mühendisleri ile büyük güç tüketen-üreten fabrikalardaki elektrik mühendisleri alırlar. Buradaki amaç enerji kalitesinin ulusal standarlara uygun olup olmadığının tespitidir. Bu tip ürünleri kullanmak için iyi bir mühendislik bilgisine ve enerji kalitesi analiz bilgisine sahip olmak gereklidir.

Eğer işiniz mili saniyelik (msn) gerilim/akım olayları ile ilgili değil ise ClassA lı bir cihaz alıp boşuna fazla para vermeyin.

Portatif ClassA sertikikalı ürünlerimiz için tıklayınız.

Pano Tipi ClassA sertifikalı ürünlerimiz için tıklayınız.

3- Bize göre 10 periyodluk ortalama değer almak bize göre doğru birşey değil diyorsanız (bize göre öyle) hem classA ye göre hemde daha iyisini ölçem (her periyodda RMS hesaplayan portatif veya pano tipi cihazlarımıza bakmanızı tavsiye ederiz.

ClassA hakkında daha fazla bilgi almak için ekli dokumanlarımıza da bakabilirsiniz.